Tại sao Ngữ âm học? (Why Phonetics?)

 

ThS. Tạ Thành Tấn là giảng viên Khoa Ngữ Văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp cử nhân Ngữ Văn, hoàn thành chương trình thạc sĩ Ngôn ngữ học tại Trường ĐHSP Hà Nội, anh sang Canada học tiếp chương trình nghiên cứu sinh Ngôn ngữ học tại Đại học Ottawa (Canada). Lĩnh vực chuyên môn của Tạ Thành Tấn là Ngữ âm học, Âm vị học và Ngôn ngữ học tri nhận.

Bộ môn Ngôn ngữ học trân trọng giới thiệu bài viết “Tại sao Ngữ âm học?” của ThS. Tạ Thành Tấn.

Tại sao Ngữ âm học? (Why Phonetics?)

Tạ Thành Tấn[1]

  Ngữ âm học (Phonetics) là một trong ba chân kiềng của Ngôn ngữ học, hai chân kiềng còn lại là Ngữ nghĩa học (Semantics) và Cú pháp học (Syntactics). Ngữ âm học nghiên cứu mặt âm thanh của ngôn ngữ, trả lời các câu hỏi như: Tiếng nói được tạo ra như thế nào? Bản chất tự nhiên của tiếng nói là gì? Tiếng nói được cảm nhận như thế nào? Các chức năng ngôn ngữ và xã hội của tiếng nói là gì? Những câu hỏi tưởng chừng trừu tượng và lí thuyết, nhưng hãy chỉ cần tưởng tượng một viễn cảnh như sau để thấy ý nghĩa của Ngữ âm học: Tưởng tượng rằng bỗng nhiên thế giới loài người không còn tiếng nói!

Nếu để trả lời ngay từ đầu câu hỏi thực dụng Học Ngữ âm học có thể làm được những nghề gì? thì tôi e rằng một danh sách liệt kê như sau là quá sơ lược: giảng dạy ngôn ngữ (bản ngữ, ngoại ngữ), điều tra nghiên cứu ngôn ngữ học dân tộc – xã hội, nghiên cứu văn học – âm nhạc – truyền thông, sáng tạo nội dung nghệ thuật – truyền thông, phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo, sáng tạo phần mềm, điều tra tội phạm, điều trị các tật ngôn ngữ – phục hồi chức năng ngôn ngữ, tư vấn – phát triển các chính sách giáo dục – văn hoá – xã hội, v.v..  

1. Ngữ âm học nghiên cứu và do đó ứng dụng vào thực tiễn kiến thức về cách thức tiếng nói được tạo ra.

1.1. Để hiểu được cách thức tiếng nói của con người được tạo ra, người ta cần tìm hiểu bao quát các tri thức về tiến hoá loài, về các điều kiện sinh học và xã hội thúc đẩy sự phát triển và hoàn thiện của ngôn ngữ (âm thanh và chữ viết). Nghiên cứu và hiểu biết về ngôn ngữ song song với truy tầm lịch sử hình thành và phát triển của nhân loại. 

Ở phạm vi hẹp hơn, nghiên cứu ngôn ngữ là một phần quan trọng trong việc truy ngược nguồn gốc lịch sử hình thành, chia tách, phát triển, ảnh hưởng lẫn nhau của các tộc người.

1.2. Người ta cần hiểu về chính cơ thể con người, về cơ chế âm thanh được tạo ra từ những bộ phận nhỏ bé của cơ thể con người nhưng có sức mạnh và khả năng biến đổi thế giới đến khôn lường. Hơi thở được điều tiết như thế nào từ phổi, đi qua vòm họng, qua khoang miệng, khoang mũi để cất lên tiếng nói? Lưỡi, hàm, môi, răng… phối hợp với nhau như thế nào để người ta có thể tạo ra vô vàn các âm thanh khác nhau? Các câu hỏi về vệ sinh tiếng nói, giữ gìn sức khoẻ tiếng nói sẽ dễ dàng được trả lời, phục vụ cho chính bản thân và mọi người xung quanh nếu những kiến thức vừa đề cập được nắm bắt.

1.3. Hiểu được những kiến thức căn bản về cách thức âm thanh tiếng nói được phát sinh, người ta sẽ dễ dàng mô phỏng, thành thục cách thức phát âm các mô hình kết hợp âm thanh trong các ngôn ngữ khác nhau, cũng như có khả năng hướng dẫn người khác thực hiện việc này một cách dễ dàng. Việc tìm hiểu, học tập, giảng dạy bản ngữ và ngoại ngữ hưởng nhiều lợi thế từ kiến thức Ngữ âm học.

1.4. Âm thanh được kết hợp với nhau theo các mô thức dựa trên nền tảng của cách phát âm, trên đặc tính vật lí của âm thanh, trên đặc tính tiếp nhận tín hiệu âm thanh của hệ thống thần kinh. Đây là các nguyên lí nền tảng nằm dưới các hiện tượng độc đáo của văn minh nhân loại: thơ ca, âm nhạc, truyền thông… Kiến thức ngữ âm học là công cụ đắc lực cho những người biết và vận dụng nó trong việc phân tích cũng như sáng tạo ra các loại hình nghệ thuật, giao tiếp xã hội trên.

2. Ngữ âm học nghiên cứu bản chất vật lí tự nhiên của tiếng nói.

Tiếng nói của con người về bản chất là sóng như tất cả các loại sóng khác—sóng âm, sóng ánh sáng, sóng năng lượng—trong tự nhiên. Việc hiểu bản chất vật lí tự nhiên này của tiếng nói có nhiều ứng dụng mà tầm ảnh hưởng của chúng trong thời hiện đại là không thể xem thường.

2.1. Nghiên cứu âm thanh tiếng nói con người (Âm học—Acoustics) do đó mang Ngữ âm học gần với khoa học tự nhiên hơn là khoa học xã hội. Ngữ âm học là kiến thức nền tảng không thể thiếu ngay từ đầu nếu muốn có các hoạt động như thu thập, lưu trữ, phân tích các dạng thức tiếng nói của con người. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh công nghệ thông tin hiện đại khi các nhu cầu phiên chuyển tiếng nói thành văn bản (và ngược lại), giao tiếp người-máy, tự động hoá… thâm nhập vào từng ngõ ngách nhỏ của đời sống.

2.2. Tiếng nói là duy nhất ở con người, và cũng duy nhất đối với MỖI người. Ngữ âm học do đó là một mảng quan trọng của điều tra tội phạm khi việc nhận diện cá nhân dựa trên tiếng nói ngày càng được phát triển dựa trên công nghệ hiện đại. Ở một khía cạnh khác, nhận diện tiếng nói cá nhân phục vụ cho phát triển công nghệ và bảo mật thông tin.

2.3. Đặc trưng vật lí của tiếng nói do đó cũng là cơ sở khoa học phục vụ cho việc phân tích các trạng thái sức khoẻ tiếng nói, góp phần vào phát hiện, điều trị, cải thiện, phục hồi các dạng tật – bệnh liên quan đến tiếng nói. Tất nhiên điều này đòi hỏi kết hợp các kiến thức Ngữ âm học về các cơ quan, cơ chế phát âm như trên đã đề cập.

Ví dụ cụ thể, việc phục hồi chức năng ngôn ngữ cho các bệnh nhân chậm phát triển ngôn ngữ, các bệnh nhân trải qua các chấn thương ngôn ngữ, các bệnh nhân phẫu thuật – cắt bỏ vòm họng, các bệnh nhân sau phẫu thuật sứt môi hở hàm ếch, các bệnh nhân cần sử dụng máy trợ thính… đều không thể thiếu những người có kiến thức Ngữ âm học.

3. Ngữ âm học là một khoa học. Khoa học trước hết theo đuổi mục đích mở rộng tri thức thuần tuý của con người, ứng dụng công nghệ chỉ là những sản phẩm theo sau và chưa cũng như không bao giờ có thể khai thác cạn kiệt được những khả năng của tri thức khoa học. Nhưng như những phác hoạ sơ lược trên đây, người ta có thể thấy rằng Ngữ âm học có phạm vi và khả năng ứng dụng công nghệ – văn hoá – xã hội vô cùng rộng lớn và có tác động sâu sắc đến sự phát triển của con người và xã hội hiện đại. Có thể nói ở đâu có tiếng nói (và chữ viết), ở đó có Ngữ âm học. Trong đời sống con người và xã hội, liệu có nhiều điểm vắng bóng tiếng nói (ngôn ngữ nói chung)?

Nghiên cứu Ngữ âm học là bạn đang sẵn sàng để bước vào những công việc khác nhau, dù đó là đam mê lí thuyết thuần tuý hay ứng dụng thực tiễn: nhà nghiên cứu ngôn ngữ – văn hoá – xã hội, giảng viên, sáng tạo nội dung, kĩ sư phần mềm, cảnh sát điều tra, chuyên viên y tế – bác sĩ, chính trị gia, và vô vàn các khả năng khác.

 

Ottawa, 18 tháng Năm 2020

 


[1] Giảng viên Khoa Ngữ văn – Đại học Sư phạm Hà Nội, Nghiên cứu sinh Đại học Ottawa (Canada). Email: tta061@uottawa.cc\a

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.